Afschaffing van de hypotheekrenteaftrek was lange tijd onbespreekbaar. Maar in deze tijden van crisis rijst de vraag: gaan we opnieuw bezuinigen op zorg en onderwijs of pakken we nu de hypotheekrente aan? De argumenten vóór en tégen.

Waarom hypotheekrenteaftrek?

De hypotheekrenteaftrek is, anders dan veel mensen veronderstellen, niet bedacht om het woningbezit te stimuleren maar in 1893 ingesteld bij de invoering van onze inkomstenbelasting. Daarvóór werd belasting geheven via accijnzen.

Omdat de armen onevenredig hard werden getroffen door belastingheffing via accijnzen, werd in 1893 besloten om die wijze van heffing te vervangen door de inkomstenbelasting. Vanaf dat moment werd ook het bezit van de eigen woning belast, aangezien die toen nog voornamelijk werd verhuurd en dus een bron van inkomen was.

In samenhang daarmee werd ook het huurwaardeforfait bedacht, zoals we dat nog steeds kennen. Het nieuwe stelsel van inkomstenbelasting was bovendien gebaseerd op de aftrekbaarheid van kosten, nodig om dat inkomen te verwerven. Zodoende wordt hypotheekrente sinds 1893 als een aftrekpost beschouwd.

Rente-aftrek ter discussie

Hoewel de meningen daarover verdeeld zijn, denken veel mensen dat tornen aan de hypotheekrenteaftrek voor een volgend kabinet onvermijdelijk is. Nu reeds kost het de staat jaarlijks zo'n 10 miljard euro. Maar zodra de rente weer gaat stijgen, is de overheid nóg meer geld kwijt. Er bestaan dan ook diverse scenario's om de hypotheekrenteaftrek te versoberen. Maar men kan zich afvragen of het nu wel het geschikte moment is nu de woningmarkt het zo hard te verduren heeft.

Argumenten vóór afschaffing

De meeste deskundigen zijn het er anno 2012 wel over eens: de huidige hypotheekrenteaftrek verstoort de woningmarkt en is niet van deze tijd. Hoge inkomens profiteren het meest. Mensen lenen vaak maximaal en aflossen wordt niet gestimuleerd. In heel Europa is er geen enkel ander land dat nog een vergelijkbare regeling kent.

Bovendien hebben gigantische reddingsoperaties en steunmaatregelen als gevolg van de financiële crisis het land met torenhoge staatsschulden opgezadeld. En je kan niet bezuinigen en aan de andere kant miljarden blijven uitgeven aan zo'n aftrek. Het kost gewoon te veel.

Argumenten tégen afschaffing

Afschaffen is volgens anderen een slechte zaak. De woningbouw zou als gevolg daarvan met 35 procent kunnen dalen. En sceptici met betrekking tot de staatsschuld moeten bedenken dat de sector met 60 à 70 miljard euro omzet enorme inkomsten voor de schatkist genereert door middel van loonbelasting, btw en overdrachtsbelasting.

Bovendien zou Den Haag ervan doordrongen moeten zijn dat de woningbezitter zekerheid verlangt in economisch moeilijke tijden. Een optie in dat verband is dat iedere nieuwe hypotheek met aftrek begint die geleidelijk wordt afgebouwd. Een dergelijke maatregel levert de overheid geld op terwijl starters tóch het financiële steuntje in de rug behouden.

Standpunt Vereniging Eigen Huis

Ook Vereniging Eigen Huis is niet bij voorbaat gekant tégen een versobering van de hypotheekrenteaftrek, maar dat zou wel geleidelijk moeten gebeuren. Voorwaarde is ook dat er wat gedaan moet worden aan de lasten van woningbezit. Afschaffen van de rente-aftrek kan men volgens de VEH niet los zien van een verlaging van bijvoorbeeld de overdrachtsbelasting of de onroerendzaakbelasting.

En een versobering van de rente-aftrek zou onderdeel moeten zijn van een meeromvattend pakket aan maatregelen, met daarin tevens voorstellen voor de huurmarkt. Want de gesuggereerde verstoring van kopersmarkt geldt evenzeer voor de huursector door overheidsbijdragen in de vorm van huurtoeslag.

Standpunten binnen CDA en VVD gewijzigd

Ten tijde van de achtereenvolgende kabinetten Balkenende waren het vooral de politieke partijen CDA en VVD die fel gekant waren tegen een aanpak c.q. beperking van de hypotheekrenteaftrek. Maar dat bolwerk begon op de valreep van 2011 toch serieuze barsten te vertonen. Zomaar een willekeurige greep uit recente uitlatingen bij kopstukken uit die betrokken partijen:

• CDA-minister Verhagen, 9 december 2011: geen enkel taboe is nog heilig als het kabinet Rutte zich in februari 2012 moet beraden over aanvullende bezuinigingen, óók de hypotheekrenteaftrek niet;
• CDA partijvoorzitter Peetoom in NRC Handelsblad, 10 december 2011: de woningmarkt geldt als een van de aandachtgebieden die een dringende hervorming vragen. Met andere woorden: een beperking van de renteaftrek is ook voor CDA bespreekbaar;
• VVD-coryfee Ed Nijpels, 11 december 2011: de hypotheekrenteaftrek zit starters op de woningmarkt behoorlijk in de weg. Ze kunnen zich door de hoge huizenprijzen nauwelijks een eigen huis permitteren. De VVD zou zich daarom moeten beraden over een beperking van de aftrek.

Ook de banken willen beperking hypotheekrenteaftrek

Ook de Nederlandse banken hebben zich inmiddels in de discussie over de hypotheekrenteaftrek gemengd:

• in januari 2012 kondigden grootbanken ING en Rabobank aan om binnenort met bruikbare suggesties te komen hoe de hypotheekrenteaftrek beperkt kan worden;
• en voorzitter Boele Staal van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) kwam op vrijwel hetzelfde moment eveneens met argumenten om de hypotheekrenteaftrek in te perken.

Het is frappant dat de bankensector, die tot voor kort geen enkele mogelijkheid onbenut liet om mensen aan een zo hoog mogelijke hypotheek met maximale fiscale aftrek te helpen, nu plotseling volledig "om zijn". Lees hier welke motivatie schuilt achter die opmerkelijk ommezwaai van de banken.

Standpunt van het kabinet Rutte

Vooralsnog geeft verantwoordelijk CDA-minister De Jager van Financiën nog geen krimp, maar de druk neemt zienderogen toe. Zo waren er ook al kritische geluiden te horen van de internationale kredietbeoordelaars en de kersverse president van de Nederlandse Bank Klaas Knot. De verwachting is daarom dat het kabinet Rutte er niet aan zal ontkomen om de fiscale aftrek van hypotheekrente tot agendapunt te maken in 2012.